Hann var tröll að vexti, rauðbirkinn, brosmildur og heillandi. Hann var íslenskur víkingur úr sveit og heimsmaður sem gat vafið öllum um fingur sér. Hann var þekktur um alla Norður-Evrópu sem Íslenski björninn og á sunnudaginn hyggjast afkomendur hans minnast þess að 100 ár eru liðin frá fæðingu hans. Hann var Gunnar Salómonsson, betur þekktur sem aflraunamaðurinn Úrsus.
Sonur Gunnars, Ólafur Gunnarsson, er einn þeirra sem standa að uppsetningu minnisvarðans. Hann segir það mikilvægt að faðir hans falli ekki í gleymsku, að íslenskir aflraunamenn vorra daga muni eftir þeim sem ruddu þeim brautina, en Gunnar var fyrsti Íslendingurinn sem vann fyrir sér með aflraunum.
"Þetta var náttúrlega fyrir tíma allra lyfja og fæðubótaefna," segir Ólafur og kímir, "hann bar bara grjót".
Gunnar, eins og fleiri íslenskir merkismenn, ólst upp hjá vandalausum, eftir að faðir hans féll frá þegar Gunnar var rúmlega ársgamall. Hann undi við aflraunir í sinni heimasveit í æsku, Helgafellssveit við Stykkishólm, og sinnti ýmsum störfum.
Gunnar var alla tíð heljarmenni og æfði glímu með Ármanni. Hann heillaðist af aflraunum 27 ára, um það leyti sem þýski aflraunamaðurinn Atlas kom hingað til lands árið 1934, og tók þá upp markvissa þjálfun og fór fljótlega að halda sýningar um allt land.
Heljarmennið frá Íslandi
Árið 1936 bauð Hitler 30 Íslendingum á Ólympíuleikana í Berlín og var Gunnar í þeim hópi. Að leikunum loknum sneri hann þó ekki heim, heldur ferðaðist um Þýskaland og sýndi aflraunir. Hann slapp yfir til Skandinavíu við upphaf stríðsins og sýndi þar aflraunir víða um Noreg, Svíþjóð og Danmörku, ýmist einn, í félagi við aðra aflraunamenn eða í fjölleikahúsum. Reglulega var hann með skemmtanir á Dyrehavsbakken í Kaupmannahöfn.
Þeir Jóhann risi Svarfdælingur ferðuðust saman á tímabili og tróðu upp, og var það sumstaðar mál manna að þessi stóri hlyti að vera sá sem hygðist lyfta bifreiðum – hinn sýndist varla líklegur til afreka!
Gunnar lék ýmsar listir á sýningarkvöldum, bæði lyfti hann bílum og pöllum sem þéttsetnir voru fólki, eins og enn tíðkast, en einnig sérhæfði hann sig í öðrum brögðum, svo sem að slíta í sundur keðjur og reipi með berum höndum. Einnig er mörgum minnisstætt að sjá hann rífa í sundur símaskrár.
Ólafur segir að þegar hann hafi fylgt föður sínum á sýningar hafi honum allstaðar verið mjög vel tekið, enda var hann heillandi maður – skemmtikraftur af guðs náð, sem kom áhorfendum ítrekað til þess að hlæja. "Sem var ekkert sjálfsagt á þessum tíma," bætir Ólafur við. "Þá voru svona menn oft bara þöglir að gera æfingar og menn vissu ekkert hvort þeir voru útlendingar eða mállausir eða hvað."
Íslendingar fylgdust vel með afrekum Gunnars, og má sem dæmi nefna að árið 1942 birtist í Morgunblaðinu fyrirsögnin "Gunnar Salómonsson lyftir fíl". Var þar vísað til þess að Gunnar var þá í samstarfi við þýskan fjölleikahóp og með í för var fíll sem Gunnar gerði sér að leik að lyfta á sýningum. Blaðamaður Morgunblaðsins lýkur fréttinni á þessum orðum: "...mega þar allir af sjá, að ekki fer honum aftur með kraftana."
Taugar Gunnars til fósturjarðarinnar voru ávallt sterkar, hann kenndi sig alltaf við Ísland og kom tvisvar heim í sýningarferðir sem voru vel sóttar um allt land.
Minningu haldið á lofti
Hann varð ekki gamall, þetta hreystimenni, hann lést árið 1960, 53 ára að aldri, í sinni heimabyggð á Snæfellsnesi. Hann reis af sjúkrabeði sínum þegar hann fann að stundin nálgaðist, gekk að glugganum og leit til hafs. Honum hugnaðist ekki að deyja öðru vísi en standandi, og hafði það fram.
Það er erfitt að gera sér grein fyrir því hversu þekktur Gunnar varð í Norður-Evrópu, án þess að fletta í gegnum þykka bunka af úrklippum úr fjölda dagblaða sem gefin voru út víða um lönd. Ólafur segir þó stutta sögu því til skýringar.
"Því var þannig háttað að bróðursonur minn var staddur í Noregi og var stöðvaður fyrir of hraðan akstur. Lögregluþjónninn tók hann tali og þegar piltur segist vera ofan af Íslandi segir lögregluþjónninn að hann hafi bara einu sinni áður séð Íslending – það var Gunnar Salómonsson. Drengurinn var auðvitað snöggur að geta þess að það var afi hans og vörður laganna varð svo uppnuminn að h ann sleppti stráknum með sektina. Þá hafði málið verið þannig vaxið að þegar lögregluþjónninn var ungur maður hafði Gunnar haldið sýningu í nálægri sveit og hann varð svo spenntur að sjá íslenska aflraunamanninn að hann hafði hjólað heilan dag á milli sveita. Lífsreynslan varð honum ógleymanleg, sem sparaði frænda mínum sektina."
Meðal afkomenda Gunnars er óvenjumikið um íþróttamenn, Ólafur lagði sjálfur stund á vaxtarrækt og í frændgarði hans er fjöldi afreksmanna, bæði á sviði kraftlyftinga og annarra íþrótta.
Á sunnudaginn kl. 14 hyggjast afkomendur Gunnars afhjúpa minnisvarða um hann í heimabyggð hans, Helgafellssveit við Stykkishólm, en þeir hafa látið merkja mikinn stein til minningar um forföður sinn.
Tekið af heimasíðu mbl.is
